Rasyon nedir? Bir hayvanın 24 saatte tüketeceği bütün yemdir. Kaba yem, kesif yem, protein kaynağı, vitamin ve mineral bu paketin içine girer. Rasyon nasıl hazırlanır? Hayvanın kilosuna, sütüne veya besi hedefine bakılır, o günlük istihkak kuru madde üzerinden kurulur. Fabrika yemi tek başına rasyon değildir; silaj, yonca, saman da hesaba katılır.
İşletmede aynı torbayı her başa sürmek işi kolaylaştırır, tabloyu bozar. 35 litre inek ile kurudaki inek aynı karışımı yemez. Buzağı ayrı, besi başı ayrı, koyun ayrı durur. Rasyon buradan kişiselleşir.
Kısaca günlük yem istihkakı. Hayvanın yaşaması için gereken enerji ve protein bir yana, süt, et, gebelik, büyüme için gereken pay bir yana konur. İkisinin toplamı o günkü rasyondur.
Karma yem ile rasyon karışmasın. Torba kesif kısımdır. Rasyon, o torba artı kaba yem artı suyun dışında kalan mineral-vitamin işidir. Geviş getiren hayvanda kaba yemsiz “tam rasyon” olmaz.
Tek formül yoktur. Sıra kabaca şöyledir. Önce hayvan tanınır: tür, yaş, canlı ağırlık, süt kilosu, gebelik, besi dönemi. Sonra günlük kuru madde tüketimi kabaca oturtulur. Eldeki yemler yazılır: silaj, yonca, kuru ot, saman, arpa, küspe, hazır yem. Mümkünse analiz bakılır; bakılmazsa “yonca yoncadır” sanılır, iş bozulur.
Kaba ile kesif dengesi kurulur. Enerji ve protein ihtiyaca yaklaştırılır. Mineral-vitamin açık varsa kapatılır. Günlük tüketim ve maliyet kontrol edilir. Hayvan yemliği bırakıyorsa veya süt düşüyorsa rasyon kâğıtta doğru, sahada yanlış demektir; yeniden bakılır.
Süt ineği ile besi hayvanı aynı rasyonu yemez. Biri yağı ve proteini süte, diğeri karkasa çevirir. Grupları ayırmadan tek karışım, ucuz görünür, pahalıya patlar.
Aynı ahırda iki başın ihtiyacı ayrı olabilir. Biri pikte 40 litreye yakınsa enerji açığı büyür. Diğeri kuruya ayrılmışsa tuz ve enerji şişer, meme ödemi kapısı aralanır. Irk, yaş, kilo, günlük tüketim, süt, et hedefi, gebelik, laktasyon, kondisyon bu yüzden listeye yazılır. “Sürüye bir rasyon” cümlesi ancak gruplar gerçekten birbirine yakınsa tutulur.
Yonca, kuru ot, saman, mısır silajı geviş getiren hayvanda rumeni tutar. Lif yoksa kesif ne kadar iyi olursa olsun işkembe bozulur, süt yağı iner, asidoz kapıya gelir.
Kalitesiz kaba yem, kesifi şişirir. Şişen kesif hem pahalıdır hem rumeni yorar. Hasat zamanı, nem, küf, depo kaybı aynı isimli iki silajı birbirinden koparır. Bu yüzden mümkünse analiz; değilse en azından göz, koku, sap boyu ve küflenme bakılır.
Protein büyüme, süt ve onarım işidir. Azı et ve sütü keser. Fazlası idrara, karaciğere ve faturaya gider. “Bol protein her zaman iyi” doğru değildir.
Enerji yaşama ve verimin yakıtıdır. Yüksek süt ve hızlı beside ihtiyaç artar. Enerji düşükse kondisyon ve litre düşer. Enerji taşarsa hayvan yağlanır, üreme bozulur, asidoz riski büyür. Asıl iş enerji-protein dengesidir; birini şişirip diğerini unutmak rasyon değildir.
Kalsiyum, fosfor, magnezyum, tuz, çinko, bakır, selenyum, A-D-E çoğu rasyonda konuşulur. Torba “vitaminli” diye ikinci premiksi üstüne yığmak hem maliyet hem dengesizliktir. Önce eldeki yemin ne verdiğine bakılır, açık varsa kapatılır.
Süt ineğinde rasyon, litreye ve laktasyon dönemine göre kurulur. Pikte enerji ve protein açığı büyüktür; kuru dönemde aynı karışım zarar verir. Kaliteli kaba yem, yeterli kuru madde, temiz su ve yemlik artığının takibi bu işin yarısıdır. Su yoksa yem de yürümez. Süt tarafını ayrıca Holistik Çiftlik’in haberler bölümündeki verim yazılarıyla okuyabilirsiniz.
Besi başında protein ve iskelet, sonda enerji öne çıkar. Tek karışımı altı ay boyunca aynı dökmek, başı tutar sonu şişirir ya da tersi olur. Canlı ağırlık, yaş, ırk, günlük artış hedefi ve eldeki kaba yem döneme göre kaydırılır.
Kaç kilo yem verileceği tek başına hesap değildir. Asıl soru şudur: verilen kuru maddenin içinde enerji, protein, lif, mineral hayvanın o günkü ihtiyacına oturuyor mu? Oturmuyorsa ya israf vardır ya açık.
İki kamyon silaj aynı tarladan gelmez. Erken biçilmiş yonca ile geç kalmış yonca ayrı yemdir. Analiz yoksa rasyon tahmindir. Tahmin bazen tutar, çoğu zaman yemlik artığı ve süt faturasında yakalanır. Analiz, hayvan ihtiyacı ve hesap üçlüsü olmadan “doğru rasyon” iddiası zayıf kalır.
Yem, işletme giderinin büyük kısmını yer. En pahalı yem en iyi yem değildir; en ucuzu da ekonomik değildir. Düşük proteinli ucuz küspe, ihtiyacı karşılamak için daha çok dökülür, torba ucuz, gün pahalı çıkar. Eldeki kaliteli kaba yemi doğru kullanmak, dışarıdan alınan kesifi çoğu zaman daha ucuza getirir. Bu konunun uzunu uygun maliyetli hayvan besleme yazısında duruyor.
Hayvanı tanımadan karışım kurmak. Analize bakmamak. Kaba yemi “dolgu” sanmak. Enerji-proteini göz kararı şişirmek. Preiksi üst üste bindirmek. Tüketimi ve yemlik artığını izlememek. Yemi bir günde değiştirmek. Bütün gruplara aynı rasyonu dökmek. Yeni karışıma üç-dört günde geçilmezse rumen şaşırır; süt ve iştah aynı hafta cevap verir.
Rasyon kâğıtta bitsin, suluk boşsa iş bitmemiştir. Özellikle sağmal inekte su, yem kadar iş görür. Kirli, ılık, uzak su yem tüketimini keser. Rasyon hesabı kuru madde üzerinden yürür; hayvanın önündeki su o hesabın parçasıdır.
Hayvanın bir gündeki kaba yem, kesif yem ve katkı istihkakıdır. Torba yem bunun sadece bir parçasıdır.
Hayvan tanınır, ihtiyaç yazılır, eldeki yemlerin değeri konur, kaba-kesif ve enerji-protein oturtulur, tüketim ve maliyet izlenir.
Değildir. Biri süte, diğeri karkasa çalışır. İçerik ve denge ayrı kurulur.
Artırmaz. Genetik, sağlık, ahır, su ve sürü yönetimi de işin içindedir. İhtiyaca oturan rasyon süte zemin olur; sihirli torba olmaz.
Geviş getiren hayvanda evet. Kalitesiz kaba yem, kesifi ve faturayı şişirir.
İşletme kendi yemini tanımalıdır. Hesabı ziraat mühendisi, veteriner veya besleme uzmanı ile tutturmak, internetten kopyalanan tablodan iyidir.
Rasyon nedir sorusunun cevabı günlük yem istihkakıdır. Nasıl hazırlanır sorusunun cevabı da hayvanı tanımak, yemi ölçmek, kaba yemi küçümsememek ve hesabı sahada kontrol etmektir. Holistik Çiftlik tarafında rasyon, torba satmak değil; eldeki yemle ihtiyacı karşılamaktır. Süt yağı ve rumen tarafı için Dairymix Optimizer yazısına, fatura tarafı için uygun maliyetli hayvan besleme yazısına bakılabilir.
Rasyon daha fazla yem demek değildir. Hayvanın o günkü ihtiyacını, eldeki yemle karşılamaktır. Holistik Çiftlik
Sorularınız için aşağıdaki formu doldurun, en kısa sürede sizinle iletişime geçeceğiz.